Beszamel to ważny element w kuchni francuskiej, służący jako baza do wielu potraw, takich jak lasagne, zapiekanki czy krokiety. Jego konsystencja jest kremowa i gładka, a smak delikatny i lekko maślany. Warto więc wiedzieć, jak samodzielnie przygotować ten aromatyczny sos beszamelowy, który z pewnością podbije podniebienia Twoich gości. Oto pełny przewodnik krok po kroku na temat przygotowywania tego wyjątkowego sosu.
Podstawą idealnego sosu beszamelowego są równe proporcje masła i mąki oraz stopniowe dodawanie ciepłego mleka przy ciągłym mieszaniu. Kluczem do aksamitnej konsystencji jest użycie trzepaczki i cierpliwość.
Wskazówki, dzięki którym przygotujesz idealny beszamel
- użyj trzepaczki rózgowej zamiast łyżki, aby łatwiej rozbić grudki i uzyskać jednolity sos,
- lekko podgrzej mleko przed dolaniem go do zasmażki, co ułatwi połączenie składników i przyspieszy gęstnienie sosu,
- mieszaj sos energicznie od samego początku, zwłaszcza po pierwszym dolaniu mleka, aby zasmażka równomiernie się rozprowadziła,
- pamiętaj, że sos gęstnieje w miarę stygnięcia – jeśli na palniku ma konsystencję gęstego kisielu, po chwili odpoczynku będzie jeszcze bardziej zwarty,
- jeśli chcesz przechować beszamel w lodówce, przykryj jego powierzchnię folią spożywczą tak, aby dotykała sosu – dzięki temu nie utworzy się kożuch.
Gdy sos wyjdzie zbyt rzadki, można go zagęścić, mieszając niewielką ilość mąki z odrobiną zimnego mleka i wlewając tę mieszankę cienkim strumieniem do gorącego beszamelu. Warto robić to etapami i za każdym razem dokładnie mieszać, aż osiągniesz pożądaną gęstość.
Składniki na klasyczny sos beszamelowy
Przygotowanie sosu beszamelowego jest bardzo proste, a składniki do jego zrobienia są łatwo dostępne w większości domów. Na porcję około 600 ml sosu, idealną do rodzinnej porcji lasagne lub dużej zapiekanki, przygotuj:
Czas przygotowania: około 5 minut
Czas gotowania: około 10–15 minut
Składniki:
– 50 g masła
– 50 g mąki pszennej
– 500 ml mleka
– sól, pieprz, gałka muszkatołowa (ilość według własnych upodobań)
Jak się robi beszamel? Przepis krok po kroku
Do przygotowania sosu przyda się najlepiej mały rondelek z grubym dnem oraz trzepaczka rózgowa, która ułatwi uzyskanie gładkiej konsystencji.
- Na początek rozpuść masło w rondlu na średnim ogniu, pilnując, aby się nie zrumieniło.
- Dodaj stopniowo mąkę, ciągle mieszając, aż powstanie jednolita, gęsta masa bez widocznej surowej mąki.
- Po 1–2 minutach smażenia zasmażki zacznij stopniowo dolewać mleko – najlepiej lekko ciepłe – cały czas mieszając trzepaczką, aby uniknąć grudek.
- Gotuj sos na małym ogniu przez około 10–15 minut, często mieszając, aż zgęstnieje i zacznie delikatnie „pyrkać”.
- Na koniec dopraw beszamel solą, pieprzem i gałką muszkatołową, mieszając do pełnego połączenia przypraw z sosem.
Gotowy sos powinien mieć konsystencję gęstego, gładkiego kremu. Po lekkim przestudzeniu stanie się jeszcze bardziej zwarty i idealnie przykryje warstwy makaronu czy warzyw.
Krótka historia sosu beszamelowego
Sos beszamelowy zalicza się do pięciu tzw. sosów matczynych kuchni francuskiej, z których tworzy się wiele innych, bardziej złożonych kompozycji. Jego nazwa pochodzi od Louisa de Béchamela, urzędnika na dworze króla Ludwika XIV, który przyczynił się do spopularyzowania tego białego sosu na bazie masła, mąki i mleka. Z czasem beszamel trafił z królewskich stołów do domowych kuchni w całej Europie i do dziś jest jedną z najczęściej używanych baz do zapiekanek, makaronów czy sufletów.
Wariacje na temat sosu beszamelowego
Sos beszamelowy w wersji fit
Lżejsza wersja beszamelu dobrze sprawdzi się w daniach dla osób liczących kalorie lub ograniczających ilość tłuszczu zwierzęcego. W takim wydaniu część składników zastępuje się produktami o obniżonej zawartości tłuszczu i wyższą zawartością błonnika.
Przykładowe składniki na fit beszamel:
– oliwa z oliwek zamiast masła (około 2 łyżki),
– mąka pełnoziarnista pszenna (około 2 płaskie łyżki),
– chude mleko, np. 0,5% tłuszczu (około 2 szklanki),
– gałka muszkatołowa,
– sól i biały lub czarny pieprz do smaku.
Przygotowanie przebiega tak samo jak w wersji klasycznej – zamiast masła rozgrzewasz oliwę, łączysz ją z mąką, a następnie stopniowo dolewasz mleko i doprawiasz sos.
Wegański sos beszamelowy
W wersji roślinnej beszamel nie zawiera ani mleka krowiego, ani masła. Czy taki sos może być równie kremowy jak tradycyjny? Odpowiednio dobrane napoje roślinne i tłuszcz roślinny sprawiają, że struktura i smak są bardzo zbliżone do klasyki.
Przykładowe składniki na wegański beszamel:
– masło roślinne lub margaryna roślinna (około 30–50 g) lub niewielka ilość oleju,
– mąka pszenna lub inna drobno mielona,
– napój roślinny, np. sojowy, owsiany, ryżowy czy migdałowy (około 180–500 ml, w zależności od potrzebnej ilości sosu),
– sól, pieprz,
– gałka muszkatołowa.
Wiele osób wzbogaca taki sos o drożdże nieaktywne, które nadają mu delikatnie serowy posmak. Sprawdza się to szczególnie w daniach wegańskich typu lasagne, musaka czy zapiekane warzywa.
Sos beszamelowy bezglutenowy
Przy nietolerancji glutenu wystarczy zastąpić zwykłą mąkę inną, naturalnie bezglutenową. Proporcje i sposób wykonania pozostają takie same, więc zmiana jest bardzo prosta.
Przykładowe składniki na beszamel bezglutenowy:
– masło lub tłuszcz roślinny (około 30–50 g),
– mąka bezglutenowa, np. ryżowa, kukurydziana lub ziemniaczana,
– mleko krowie lub napój roślinny,
– sól,
– pieprz,
– gałka muszkatołowa.
Taki sos nadaje się do wszystkich dań, w których normalnie użyłbyś klasycznego beszamelu – od zapiekanek makaronowych po warzywa z piekarnika.
Sos beszamelowy z serem (Mornay)
Dodatek sera zamienia zwykły beszamel w gęsty, aromatyczny sos serowy, znany jako sos Mornay. Idealnie sprawdza się w daniach z piekarnika, do makaronów czy sufletów.
Przykładowe składniki na beszamel serowy:
– klasyczny sos beszamelowy przygotowany z podanych wcześniej proporcji,
– tarty ser, np. Gruyère, parmezan lub cheddar (zwykle 50–100 g na porcję około 500–600 ml sosu),
– szczypta dodatkowego pieprzu dla podbicia smaku.
Starty ser dodaje się do gorącego beszamelu po zakończeniu gotowania i miesza, aż całkowicie się rozpuści. Taki sos jest świetny do zapiekanek z ziemniaków, makaronu, a także do warzyw, np. brokułów czy kalafiora.
Do czego użyć sosu beszamelowego?
Beszamel to uniwersalny sos, który można podawać na wiele różnych sposobów. Najczęściej pojawia się w daniach zapiekanych i makaronowych – i nic dziwnego, bo kremowa konsystencja świetnie otula makaron czy warzywa.
Przykłady dań, w których beszamel sprawdza się szczególnie dobrze:
- lasagne – białym sosem przekłada się płaty makaronu i warstwy sosu pomidorowego z mięsem lub warzywami,
- cannelloni – rurki makaronowe nadziewane farszem (np. szpinak i ricotta, mięso mielone) zalewa się beszamelem i zapieka,
- zapieczone warzywa – szparagi, brokuły, kalafior czy cukinia polane beszamelem i posypane serem tworzą sycącą zapiekankę,
- dania rybne – filety z dorsza lub łososia pod beszamelem (często z dodatkiem sera) piecze się w naczyniu żaroodpornym,
- baza do sufletów – gęsty beszamel połączony z żółtkami i serem oraz ubitymi białkami daje lekką, puszystą masę do wytrawnych sufletów.
Beszamel można też wykorzystać jako sos do prostego makaronu, jako bazę do sosu serowego czy jako delikatny dodatek do mięsa drobiowego. Wystarczy raz opanować technikę, by później swobodnie bawić się dodatkami, przyprawami i rodzajami sera.
